Xây dựng thương hiệu nông sản – rau sạch

Đăng ngày : 28/09/2012 | 5139 lượt xem

Không chỉ có rau, chúng ta phải nạp vào cơ thể thịt, cá,… rất nhiều thứ khác để có đủ năng lượng tồn tại và làm việc, một cách đều đặn hàng ngày. Bạn có thấy sợ không khi không hề biết là chúng liệu có an toàn cho sức khỏe? Chúng có thể là mầm mống gây bệnh tật hiểm nghèo cho ta?

THỰC TẾ CỦA CHUYỆN "ĂN" HIỆN NAY

Ăn uống thực phẩm sạch thật sự chưa được chúng ta quan tâm đúng mức, tôi khẳng định điều này. Nếu bạn đổ xăng vào xe máy mà lẫn chút nước, xe có thể sẽ ngừng chạy và lần tới bạn không bao giờ đổ xăng như vậy. Nhưng cơ thể thì lại có sự điều chỉnh, và vì bạn chưa bị “chết máy” nếu bị “nhiễm độc” thực phẩm mới ở mức thấp nên bạn vẫn tiếp tục ăn hàng ngày, hàng năm như thế. Cứ mải miết làm việc, tích lũy kiến thức, tài sản và hồn nhiên ăn, sống rồi lớn lên. Tới một ngày thấy người mỏi mệt, đi khám và biết mình mắc bệnh, nếu được báo là bệnh ung thư thì coi như mọi sự tích lũy tới đây là vô nghĩa (trừ một ý nghĩa là để lại cho hậu thế). Hầu hết những người được chẩn đoán khi phát hiện thường ở giai đoạn cuối, đều tử vong hoặc chữa được thì cũng ngốn hết gia sản của bạn.

Hàng ngày trên các trang báo và thông tin đại chúng đều có những vụ mới phát hiện như ngộ độc thực phẩm, nước mắm có 3-MPCD, thịt lợn siêu nạc có chất cấm dùng trong chăn nuôi, trái cây như nho, táo,.. bị tẩm chất bảo quản. Chúng ta lại lo lắng vì đã từng ăn mà không biết khi nào sinh bệnh, nhưng rồi cũng lại thở phào vì chưa phải vào viện lần nào, chỉ tự nhủ sẽ hạn chế ăn thứ này, sẽ cẩn thận khi mua thứ kia. Cơ quan y tế lại vào cuộc, kết quả là vài công ty hay cá nhân lên báo, bị lên án. Cứ một vòng tròn luẩn quẩn, thực phẩm tươi sống bày bán ở chợ vẫn không được kiểm soát, còn ta lại cứ đi chợ mua về?

Ảnh: Rau được “rửa sạch” bằng nước cống trước khi mang bán! (nguồn: Internet)

Thật không may là hiện nay hầu hết chúng ta ra chợ để mua thực phẩm nhưng không hề biết nguồn gốc xuất xứ thật sự? Chúng ta không chọn được “không ăn rau”, “không ăn thịt” và càng khó chọn là chỉ ăn rau sạch hay thịt sạch. Vì nhiều lý do hay thực tế là Việt Nam vẫn không kiểm soát được thực phẩm tại chợ? Trong lúc đó ở các Quốc gia văn minh thì mọi thực phẩm đều bị kiểm duyệt, từ quả ô mai, miếng bò khô nếu chúng ta mang sang biên giới, chắc chắn sẽ bị bỏ lại nếu chúng không có chứng nhận thực phẩm an toàn theo tiêu chuẩn của nước họ đề ra.

RAU SẠCH TỚI TỪ ĐÂU?

Bài viết này tôi muốn nói về rau, là thứ hàng ngày chúng ta vẫn ăn và vì tôi vừa được thị sát ở trại trồng rau, làm người đóng vai đi chợ rau về. Tôi đã gặp tất cả những người liên quan tới rau từ nông dân cho đến người bán, người dùng và cơ quan quản lý nông nghiệp, mạn phép hiểu hơn nên có nhã ý chia sẻ.

Tôi hy vọng không phải là nói quá hay làm nghiêm trọng vấn đề, khi chúng ta đều nghĩ là ăn rau, nếu không bị ngộ độc thì tức là không sao? Rau mua về ngâm nước muối hay sục ozon rồi mang nấu chín là đã đủ an toàn rồi? Vậy chắc ít ai để ý là thành phần của rau (loại ăn lá) có tới 80-90% ngậm nước, được đưa vào cây rau trong cả quá trình rau phát triển, do hút từ đất rồi tưới hàng ngày chưa kể là người ăn góp phần ngâm rửa thêm chúng cho tới lúc “lên đĩa”. Để so sánh thì nếu 70% cơ thể của ta là nước và ta cần nước sạch, vậy để có rau sạch ta cũng phải cung cấp và kiểm soát nước cộng thêm các chất đã tưới, ngấm vào cây rau suốt cả quá trình từ khi gieo trồng tới lúc được bày ra bàn ăn. Như vậy mới đúng.

Ảnh: Rau cần được kiểm soát từ khi trồng trên ruộng (dự án tư vấn ĐakLak)

Phổ biến vẫn thấy là rau được thồ, gánh, chở ô tô tải ra các chợ từ nông dân hoặc các lái buôn, bán trực tiếp cho người ăn ở chợ trong nhà, vỉa hè hoặc quầy hàng. Hầu hết do người nông dân và các hợp tác xã, không phải do nhà nước và cũng rất ít các công ty có thương hiệu trong ngành thực phẩm cung cấp. Tất nhiên không qua kiểm tra, đóng dấu để xác định rau là “an toàn” hay không. Như vậy việc “rau sạch” hay “an toàn” sẽ phụ thuộc vào hiểu biết và thực hiện qui định của người trồng rau? Để có được rau an toàn, theo tiêu chuẩn VIET GAP - là tiêu chuẩn Việt Nam quy định thì cần bảo đảm đạt yêu cầu tốt với các yếu tố sau đây, xin trích một số điểm căn bản và các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp để có RAU AN TOÀN.

QUY CHUẨN VIETGAP - TRỒNG RAU AN TOÀN (TRÍCH MỘT SỐ TIÊU CHUẨN CĂN BẢN)

  1. Vùng đất trồng: Đất không bị nhiễm kim loại nặng và hóa chất,…

  2. Giống cây: Bảo đảm quá trình xử lý hạt giống, ươm hay chiết ghép

  3. Phân bón và chất phụ gia: Dư lượng phân bón cho phép và không có chất  tăng trưởng cấm sử dụng,..

  4. Thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất: Tồn dư hóa chất và qui định phun thuốc, loại thuốc hóa học được phép dung,…

  5. Nước tưới: Nước không bị nhiễm hóa chất và sinh học hay từ các nguồn nước thải bệnh viện, cống nước tiểu mà chưa qua xử lý

  6. Thu hoạch và bảo quản: Dụng cụ sạch và không gây mốc, mục hoại rau

Ảnh: Dùng "nước bẩn" tưới trực tiếp để sản xuất "rau sạch"?

(Văn Phú,Thường Tín) (nguồn: Internet)

Tại đây tôi chỉ nêu khung căn bản của từng điểm trên, thực tế được quy định và hướng dẫn chi tiết hơn. Như vậy, chúng ta có thể tự hỏi là liệu người trồng - nông dân có khả năng hiểu biết và tự giác tuân thủ được không?

Không phải tất cả người trồng không ý thức được việc sử dụng thuốc trừ sâu đúng liều lượng, thu hái đúng quy định sau phun thuốc hay cần dùng đúng loại. Nhưng ai sẽ bảo đảm có người đặt mua rau của họ khi rau tới lúc cần thu hoạch hay có thương lái nào đánh xe tới đặt tiền mua ngay? Và họ không được chọn đất nào để sống và đất nào để trồng rau, họ vẫn phải trồng để bán vì sinh kế, vì sự tiện lợi và vì “họ không ăn rau đó”? Các gia đình trồng rau, trồng chè đều thường có nơi trồng riêng để gia đình ăn “cho an toàn”, còn thứ kia (rau thu hái bán) sẽ cho “người” khác ăn. Có mấy ai bị phạt hay bỏ tù vì việc thu hái sớm nếu còn dư lượng thuốc trừ sâu, khi bón phân quá liều tồn dư NO3 (chất gây ung thư khi vào cơ thể người) hoặc dùng nước bẩn tưới và rửa rau?

Những khu vực và diện tích trồng rau sạch hiện nay ở Việt Nam vẫn còn ít ỏi, trong khi ta là nước nông nghiệp chiếm 70% và tỉ lệ diện tích đất có thể trồng được rau đáng nhẽ lại rất lớn. Có lẽ không tới 1% dân số hàng ngày được ăn rau sạch, rau an toàn, chưa có ai làm thống kê này nhưng đơn giản là bạn hãy hỏi những người xung quanh mình xem họ mua rau từ đâu?

VÌ SAO VIỆC PHÁT TRIỂN TRỒNG VÀ TIÊU THỤ RAU SẠCH CHƯA THÀNH CÔNG?

Thực tế khôi hài có lẽ ăn rau sạch lúc này sẽ là đặc quyền và khả thi cho người có thu nhập cao? Tương lai khi bạn được mời chiêu đãi sẽ không phải là sơn hào hải vị, các món thịt cá mà là “rau sạch” vì chúng rất khó mua tại chợ do ít nơi bán, giá sẽ cao hơn thậm chí gấp vài lần giá rau bán thông thường. Vì thế những người bận rộn và thu nhập khiêm tốn vẫn chọn mua rau như thông lệ, mua rau đang được bày bán mà không cần biết xuất xứ. Hầu hết người đi chợ hiện nay đều gặp phải vấn đề: tìm mua rau sạch khó, ăn rau thường ngày ở chợ hàng nhiều năm nay không chết người hay ốm đau gì, giá rau sạch thì cao mà không biết có sạch thật không, vì thế không cần và không nhất thiết phải mua rau sạch.

Người trồng rau sạch, tốn nhiều công sức, trồng ra rồi sao bán được để có lãi? Nếu không có người mua rau sạch trả giá đủ bù chi phí để có lãi thì người ta phải khó nhọc trồng rau ra để làm gì? Trong chuyện này thì “Kẻ trồng cây phải nhớ ơn người ăn quả?” vì nếu không có người ăn rau sạch thì sẽ không có người trồng rau sạch. Chi phí để trồng rau sạch thực tế lại không cao nhiều hơn rau thường, do được bù lại bởi năng suất cao nhưng sẽ cần có đầu tư ban đầu bổ sung, cần có vùng đất và nước sạch.

Nhà nước, các tổ chức quốc tế cũng đã có rất nhiều chính sách hỗ trợ và vận động, đào tạo nông dân trồng rau sạch nhưng sự thay đổi và thành công tới nay rất khiêm tốn. Người dân hết tập huấn, hết tài trợ lại đâu vào đó, hiểu rồi, biết làm rồi nhưng vẫn không làm, do không có thị trường, do không có ai bao tiêu sản phẩm.

Các công ty phân phối rau hay có ý định xây dựng thương hiệu rau sạch thì đánh giá là ngành này lời ít do rau dễ hư, khó bảo quản và số lượng rau sạch bán ra không được nhiều. Điều quan trọng là họ không thể kiểm soát được chất lượng rau, họ không trồng rau nên không biết, không bảo đảm được cả quá trình trồng rau sạch có chuẩn hay không mà dám cam kết và chịu trách nhiệm với người ăn rau là CÓ AN TOÀN. Hiện nay tạm coi chỉ có rau bán trong một số siêu thị và một rất ít số cửa hàng chuyên biệt được coi là rau có độ tin cậy hơn do có thêm khâu chọn lọc phân loại, có người chịu trách nhiệm (là các trung tâm thương mại này). Nhiều người tiêu dùng cũng chẳng mấy tin tưởng do có nhiều thông tin cho thấy họ cũng không kiểm soát tốt khâu sản xuất, chưa kể lượng cung không đáng kể so với nhu cầu về rau sạch hiện nay.

Ảnh: Rau bày bán tại siêu thị được coi là sạch hơn? (nguồn: Siêu thị)

RAU SẠCH LÀ BÀI TOÁN KHÔNG GIẢI ĐƯỢC?

Việc phát triển trồng và tiêu thụ rau có thể coi là một chuỗi cung ứng dài. Nó phụ thuộc vào nhiều đối tượng khác nhau, sẽ rất cần sự tương tác hỗ trợ qua lại của các bên, quan trọng xác định được khâu nào là chủ chốt và là tiên quyết trong chuỗi cung ứng – tiêu thụ rau sạch.

  1. Người nông dân: Trồng và quyết định chất lượng rau

  2. Người phân phối: Đem rau từ nơi trồng tới nơi tiêu thụ, sự cam kết

  3. Người tiêu dùng: Tiêu thụ rau và tạo ra nhu cầu về rau sạch, chủng loại rau

  4. Nhà nước: Hỗ trợ và kiểm soát chính sách sản xuất và tiêu thụ, truyền thông

Tất cả các thành viên trong chuỗi cung ứng - tiêu thụ trên đều mong muốn có rau sạch nhưng từng thành viên ở đây thì sẽ không quyết định được sự thành công của chuỗi sản xuất - tiêu thụ rau sạch. Người trồng muốn làm ra rau sạch thì phải đầu tư thêm và tuân thủ quy định ngặt nghèo làm phát sinh thêm chi phí. Nếu trồng ra rau rồi thì không biết làm sao để người mua chịu tin và mua đúng giá nên cứ làm rau như thường: bón phân và thuốc trừ sâu đủ loại không quan tâm tới quy trình, tiêu chuẩn và độc hại cho người dùng. Các công ty phân phối trung gian và điểm bán tại chợ không thể bảo đảm được chất lượng rau từ gốc nên cũng không có cam kết bán rau sạch tuyệt đối, nên không thể bán với giá có lãi hoặc đặt giá cao hơn rau thông thường vì bản chất rau lại là thứ giá trị thấp, nhanh hỏng. Người mua rau mặc dù muốn ăn sạch nhưng không tin tưởng sẽ mua được rau sạch nên không sẵn sàng trả giá cao, để rồi tặc lưỡi đi qua hàng rau thường ngày ở chợ mua về ăn vào và vẫn “không chết”. Nhà nước đã có nhiều chương trình hỗ trợ ủng hộ sản xuất và tiêu thụ rau sạch nhưng lại không kiểm soát chặt được quy trình trồng của nông dân ở các điểm bán tại thị trường, nhà nước cũng không thể bao tiêu cho người trồng.

Ảnh: Chủ nhiệm HTX rau kiểm tra thực tế cùng với đại diện doanh nghiệp (dự án tư vấn ĐakLak)

XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU - GIẢI PHÁP CHO RAU SẠCH

Xét về nguyên lý của kinh tế thị trường thì có cầu, ắt có cung. Bài toán khó giải nhưng không phải là không giải được, vấn đề ai sẽ là người tiên phong và nắm được nguyên tắc của cuộc chơi này cũng như đủ tiềm lực để phá cái vòng luẩn quẩn này?

Trước hết là cần có tư duy chiến lược về QUẢN LÝ CHUỖI CUNG ỨNG và tin tưởng giá trị mà toàn chuỗi này sẽ mang lại để đầu tư cho toàn bộ chuỗi. Họ nên bắt đầu từ khâu tiêu thụ, đó là điểm bắt đầu từ thị trường cũng là khâu quan trọng nhất tạo tiền đề cho các mối hợp tác đằng sau đạt hiệu quả. Khâu này hiện nay thuận lợi nhất chính là của vai NGƯỜI ĐẠI DIỆN - NHÀ PHÂN PHỐI, nhưng đảm nhận không chỉ thuần túy làm vai trò của một trung gian phân phối hay chuyển hàng. Nhà đại diện phân phối (gọi tắt là NPP) theo nghĩa mới này sẽ bảo đảm thu mua từ người trồng (nông dân, các hợp tác xã, nông trường) và cung cấp tới các điểm bán lẻ hay trực tiếp cho người ăn. NPP sẽ xây dựng thương hiệu và uy tín cho sản phẩm, quảng bá thương hiệu rau - thực phẩm sạch của mình để hấp dẫn người mua, tất nhiên dám chịu trách nhiệm với người mua. Đó chính là việc hình thành, phát triển một thương hiệu mà nhà đại diện lúc này chính là CHỦ THƯƠNG HIỆU.

Để làm được điều này, NPP - nay gọi là chủ sở hữu thương hiệu sẽ phải kiểm soát sản phẩm của mình từ khi gieo trồng hoặc có thể trực tiếp gieo trồng nếu đủ khả năng hoặc giám sát người trồng rau theo quy định. Tất nhiên, chủ thương hiệu là người đặt hàng và bao tiêu cho nông dân, cam kết với nông dân sẽ MUA VỚI GIÁ CỦA RAU SẠCH THỰC SỰ. Thậm chí họ còn tham gia vận động người nông dân sử dụng quy trình, áp dụng phương pháp mới, giúp vay tiền đầu tư làm theo quy trình mới để có rau với sản lượng đạt chất lượng tốt hơn. Cũng chính chủ thương hiệu này sẽ tác động với cơ quan quản lý nhà nước cùng xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân, bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng và truyền thông rộng rãi về lợi ích của sử dụng, trồng rau sạch.

Khi chủ thương hiệu nắm được quy trình và đảm bảo chất lượng sản phẩm trên toàn chuỗi cung ứng thì thật sự tạo ra được giá trị gia tăng cho rau. Họ sẽ không chỉ sở hữu thương hiệu về rau mà sẽ phát triển một thương hiệu nông sản sạch hay thực phẩm sạch rồi có lợi ích từ đó, với xu thế quan tâm sản phẩm sạch của người tiêu dùng hiện nay đang tăng lên. Tất cả các bên tham gia vào chuỗi này đều được hưởng lợi.

Một điều cũng quan trọng nữa là không phải tất cả các vùng đất trồng đều tạo ra rau sạch (cần có đất sạch không bị nhiễm chất độc hay kim loại nặng…), vì thế NPP và người trồng cũng phải lưu ý tới lợi thế về thổ nhưỡng: vùng khí hậu và đất đai phù hợp đủ điều kiện trồng rau sạch.

Viết bởi: Thạc sĩ Trịnh Đình Long - Chuyên gia Chiến lược & Thương hiệu

Tháng 5/2012



Các tin khác

Định vị thương hiệu sai, Bphone bỏ lỡ cơ hội nào?

Nếu Bkav xây dựng định vị thương hiệu cho Bphone trên nền tảng của một chiến lược cạnh tranh đúng và kịp thời điều chỉnh hoạt động Marketing dựa trên thông tin thị trường, họ đã có thể xoay chuyển tình thế.

Đọc thêm >>

 

KHÁCH HÀNG, ĐỐI TÁC