Cơ hội & Thách thức với các doanh nghiệp từ các Hiệp định thương mại quốc tế mới

Đăng ngày : 22/05/2015 | 1219 lượt xem

Bài nói tại Hội thảo do VCCI tổ chức tại Hải phòng ngày 20.05. 2015

Vì sao các doanh nghiệp Việt Nam cần quan tâm tới các hiệp định thương mại quốc tế ?

Theo thống kê từ phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI): Chỉ 9% doanh nghiệp trong nước cho biết đã từng tham gia bày tỏ ý kiến về TPP. Hiệp định gần đây nhất  ký giữa hai chính phủ vào ngày 5/5/ 2015 về Thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc có tên là VKFTA thì không rõ là bao nhiêu Doanh nghiệp (DN) có quan tâm và ý thức được sự ảnh hưởng của nó tới DN của mình?

Các doanh nghiệp Việt Nam có vẻ thờ ơ với các hiệp định thương mại mà Việt Nam tham gia, hoặc khi biết được chi tiết thì thường là khá muộn khi các hiệp định này đã ảnh hưởng tới đời sống của DN. Trong khi chính phủ và các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là có vốn nước ngoài lại quan tâm? Ở vị trí  là chuyên gia của một công ty tư vấn chiến lược và thương hiệu (AMICA), tôi đã từng tham gia hoạch định chiến lược cho nhiều công ty và cũng có dịp được tiếp xúc với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tại các tỉnh thành trong các buổi hội thảo bàn về chiến lược và vận hành doanh nghiệp, tôi xin chia sẻ vài nhận định về những hạn chế của DN khi tiếp cận với các hiệp định thương mại quốc tế (TMQT) nhằm giúp các DN nhận thức  đúng và dành sự quan tâm nhiều hơn nữa. Một số nguyên do chính có thể như sau:

1. Không đánh giá được tác động của các hiệp định TMQT  tới doanh nghiệp

Các chủ doanh nghiệp đặc biệt thuộc nhóm các doanh nghiệp hoạt động không có chiến lược hay tầm nhìn chiến lược (thường là DN nhỏ và vừa) có thể đã không cảm nhận  được nội dung của các hiệp định ký với các quốc gia như các thỏa thuận miễn hay giảm thuế một mặt hàng hay dòng hàng sẽ có thể ảnh hưởng tới kinh doanh của họ mức độ như thế nào ở thời điểm các hiệp định được ký do chưa thấy nó ảnh hưởng ngay. Tôi gọi đó là do không thấy mối quan hệ " Nhân- Quả" từ các hiệp định thương mại tới doanh nghiệp do các tác động của các "Nhân" xa và không trực tiếp  gắn với "Quả" nào đó nhìn thấy ngay, hoặc là cả hai là vừa xa và vừa gián tiếp. Nếu doanh nghiệp thực sự có hoạch định và xây dựng chiến lược bài bản thì cũng sẽ  có nghiên cứu yếu tố vĩ mô (một trong nhưng phân tích khi xây dựng chiến lược luôn đòi hỏi).

Do không quan tâm đúng mức và thậm chí là lờ đi vì chủ quan cho là không cần chú ý (đôi khi là nghĩ có thể gian lận hoặc ẩu về kiểm soát chất lượng), nên thường là chỉ sau khi DN phải đối mặt với cạnh tranh về giá cả, tín hiệu hàng hóa bán nước không chạy hoặc khi xuất khẩu bị cạnh tranh, bị va với đối thủ và thậm chí bị trả về vì điều kiện không đảm bảo (với các hiệp định có các điều khoản ràng buộc về qui chuẩn chất lượng, mới quay lại nghiên cứu lại các vấn đề có liên quan. Xuất khẩu mật ong của VN vào Mỹ  năm 2011  đã bị trả về vì nhiễm Carbenzamin (thuốc trừ nấm) là ví dụ mặc dù họ đã có khuyến cáo về lộ trình thực hiện trước đó vài năm. Như vậy là cả DN xuất khẩu và DN sản xuất và thậm chí cả ngành sản xuất mật ong của Việt Nam năm đó bị ảnh hưởng vì  Mỹ chiến 90 % xuất khẩu của ngành, nay chúng ta vẫn đang phải xử lý tiếp.

Sản xuất Mật ong của Việt Nam đạt tiêu chuẩn Mỹ?

Một số trường hợp khác do phạm vi điều chỉnh của các hiệp định thương mại tới các ngành hàng mà không có tác động trực tiếp tới mặt hàng doanh nghiệp đang kinh doanh, nên doanh nghiệp không có khả năng suy diễn. Ví dụ như hiệp định Việt Nam- Hàn quốc (VKAFTA) liên quan tới công nghiệp điện tử, ngoài các doanh nghiệp trong ngành điện tử chịu tác động thì các sản phẩm tương tự có xuất xứ nhập từ các quốc gia khác có thể bị ảnh hưởng do cạnh tranh về giá do sản phẩm điện tử Hàn quốc sẽ có giá thành và dịch vụ tốt hơn. Nhưng một doanh nghiệp kinh doanh đồ gia dụng (có thành phần chính là linh kiện điện tử trong sản phẩm) mà có liên doanh hay nhập khẩu từ Nhật hay Malaysia, cũng sẽ chịu tác động không nhỏ do tương quan về giá có thể thay đổi của đối thủ là sản phẩm có linh kiện Hàn quốc sẽ giảm do nay họ được ưu đãi thuế nhập.

2. Không tiếp cận và xử lý đúng vấn đề khi nhận thông tin

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ do không có bộ phận nghiên cứu thị trường hoặc có nhưng hầu như tập trung vào mảng kinh doanh là khách hàng, nên không ý thức tìm hiểu các thông tin về hiệp định TMQT  hoặc không để ý tới thông tin kiểu như thế vì nó có vẻ xa vời với việc bán hàng và kinh doanh của họ. Thậm chí khi nghe tên hội thảo " Tác động của hiệp định thương mại quốc tế..." nhiều giám đốc công ty cũng  không thấy được sự liên quan gì tới bán hàng vì tưởng đâu như là chỉ khi doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu thì mới có ảnh hưởng. Nhưng các giám đốc đã không để ý là những thông tin này  sẽ tạo ra cơ hội trực tiếp tiềm ẩn hoặc là mối đe dọa trong tương lai tới việc bán hàng của họ. Chỉ có chính sự hoạch định hay toan tính lâu dài cho chiến lược công ty và chiến lược cạnh tranh dài hạn mới cho phép tạo ra lợi thế hay điểm khác biệt cho sản phẩm và là nhân tố quyết định kinh doanh thành công,  chứ không chỉ là kỹ thuật bán hàng hay làm khuyếch trương  thương hiệu.

Bò Úc sẽ xuất hiện nhiều hơn trên bàn ăn vì  có thể sẽ rẻ hơn bò Việt

Tham gia vào hiệp định TPP thì thịt bò Úc và Newzeland  vốn chất lượng cao và giá rẻ, nay giảm thuế nhập,  sẽ ảnh hưởng tới cả ngành chăn nuôi và chế biến không chỉ là bò mà cà lợn của Việt nam.

3. Không có khả năng tận dụng hay ứng phó với sự thay đổi do TM QT mang lại

Các DN nhỏ và vừa trong nhiều trường hợp nghĩ lực yếu hoặc qui mô nhỏ nên bất khả kháng trước các thay đổi lớn như các hiệp định TMQT. Có một thực tế là khi tham gia và hiệp định TMQT thì đó là mối quan hệ song phương với các quốc gia khác. Các các hiệp định ở qui mô đàm phán cấp chính phủ và thậm chí là cả cấp khu vực hay khối kinh tế liên kết, vì thế trong nhiều trường hợp chỉ có một số doanh nghiệp trong ngành đạt ở qui mô nhất định, thâm chí là chỉ có một số ngành của quốc gia là có thể có lợi thế. Số các công ty hay ngành yếu thế sẽ bị đe dọa thiệt hại từ các hiệp định này và nếu không có chiến lược kịp thời ứng phó thì có thể bị biến mất hoặc rơi vào khủng khoảng vì không thể cạnh tranh. Giải pháp lúc này là nghiên cứu để tận dụng hoặc điều chỉnh hay rút lui khỏi lĩnh vực. Tuy nhiên thực tế cũng có nhiều doanh nghiệp nhỏ không thể đủ ngân sách cho nghiên cứu hay đầu tư để tạo ra sản phẩm mới hay tận dụng cơ hội xuất khẩu. Ngành sản xuất ô tô của Việt nam đang là một minh chứng khi lúc này không có nhà sản xuất hay lắp ráp ô tô cả ngoại lẫn nội lúc này mặn mà với kế hoạch tăng trưởng nội địa khi thấy tới hạn năm  2018 thuế nhập khẩu xe về 0 %, tỉ lệ nội địa hóa hiện đang khoảng 20 %, cho dù chính phủ luôn động viên và khuyến khích các DN  ngành này.

Công ty  Nhật đặt làm tại dây chun buộc từ Trung Quốc rồi xuất khẩu sang Việt nam

Tuy vậy các doanh nghiệp Việt nam dù qui mô nhỏ những cũng không phải là không có hướng nào. Các công ty của Nhật  đặt Trung Quốc làm từ chun buộc xe, cái sọt rác nhựa và bán trở lại vào thị trường Việt nam trong lúc chúng ta xuất mủ cao su ra nước ngoài. Chúng ta cần tìm những hướng đi phù hợp có thể chỉ từ những sản phẩm rất thông dụng nếu không có khả năng đầu tư vào công nghệ đột phá. Những nhà sản xuất lớn ô tô Toyota hay máy bay Boeing đều nhập hàng ngàn chi tiết từ những cái đinh tán, thảm chân,.. cho tới các bộ phận thiết bị điện tử từ những nhà sản xuất nhỏ và vừa trên khắp thế giới để cấu thành nên sản phẩm của họ. Việt nam hiện vẫn có những công ty sản xuất mật ong nghệ đạt tiêu chuẩn FDA của Mỹ  và đang xuất khẩu như Bach Viet Food nay đang hứa hẹn có thể đón nhận những cơ hội mới từ hiệp định TMQT khi xuất qua nhiều quốc gia khác. Cần đầu tư và tìm kiếm những thị trường ngách phù hợp với năng lực và lợi thế của mỗi DN, của quốc gia.

Mặc dù còn có nhiều lý do và nguyên nhân để chưa nhiều doanh nghiệp biết và quan tâm đúng mức tới các hiệp định thương mại quốc tế, nhưng tôi hy vọng rằng với một số điểm nêu trên, các DN Việt nam chúng ta sẽ ý thức được sức ảnh hưởng của hiệp định TMQT tới từng DN cho dù là DN là lớn hay nhỏ. Khi ta tham gia các sân chơi mới, sẽ cần học luật chơi mới, doanh nghiệp- cầu thủ sẽ phải học để chơi tốt trên cả sân nhà và sân khách. Và ngược lại, chúng ta đã mời khách tới chơi trên sân nhà, cần hiểu lối chơi của họ để hòa đồng và cùng thắng. Biết tận dụng những điều kiện và thay đổi mới của môi trường kinh doanh do các hiệp định quốc tế mang lại, chúng ta sẽ có nhiều cơ hội để trở nên mạnh hơn cũng như  có hướng đối phó với thách thức.


Thạc sĩ Trịnh Đình Long

Tư vấn Chiến lược và thương hiệu AMICA


Các tin khác

Định vị thương hiệu sai, Bphone bỏ lỡ cơ hội nào?

Nếu Bkav xây dựng định vị thương hiệu cho Bphone trên nền tảng của một chiến lược cạnh tranh đúng và kịp thời điều chỉnh hoạt động Marketing dựa trên thông tin thị trường, họ đã có thể xoay chuyển tình thế.

Đọc thêm >>

 

KHÁCH HÀNG, ĐỐI TÁC